“МОНГОЛЫН АРБИТРЫН ӨДӨР – 2026” ОЛОН УЛСЫН ХУРАЛ БОЛЛОО

Монголын Олон Улсын Арбитраас жил бүр уламжлал болгон зохион байгуулдаг “Монголын Арбитрын өдөр – 2026” олон улсын хурал өнөөдөр /2026.09.18/ Монголын Үндэсний Худалдаа, Аж Үйлдвэрийн Танхимын Их танхимд боллоо. Энэ жилийн хурлаар дэлхийн улс төр, эдийн засгийн орчинд гарч буй өөрчлөлтүүд хил дамнасан бизнесийн харилцаа, гэрээний хэрэгжилт болон арбитрын маргаанд хэрхэн нөлөөлж буй асуудлыг хэлэлцэж, арбитрын байгууллага, арбитрчид өөрчлөлтөд хэрхэн дасан зохицох, мэдлэг ур чадвараа тасралтгүй хөгжүүлэх, ёс зүй, хараат бус байдлаа хадгалах талаар олон улсын туршлага солилцов.

Хурлыг нээж Монголын Олон Улсын Арбитрын дарга С.Энхцэцэг хэлсэн үгэндээ арбитрын салбарт өрнөж буй шинэ өөрчлөлт, ололт амжилт, тулгамдсан асуудал, цаашдын хөгжлийн чиг хандлагын талаар мэргэжлийн түвшинд санал солилцдог энэхүү форум жил ирэх бүр өргөжиж байгааг онцоллоо. Тэрбээр Монгол Улсад арбитрын тогтолцоо үүсэж хөгжсөн түүхийг дурдаж, 1929 онд БНМАУ-ын Бага хурлын Тэргүүлэгчдийн 14 дүгээр тогтоолоор шүүхийн ачааллыг бууруулах зорилгоор арбитрын тогтолцооны эхлэл тавигдаж, 1960 оноос МҮХАҮТ-ын дэргэд үйл ажиллагаагаа явуулж ирсэн бөгөөд өдгөө 96 жилийн түүхийг бүтээснийг тэмдэглэв.

Өнөөдөр арбитр нь бизнесийн маргааныг уян хатан, шуурхай, тухайн салбарт мэргэшсэн этгээдээр шийдвэрлүүлэх боломжтой, маргагч талуудад ээлтэй механизм гэдгээрээ бизнесийн орчинд танигдсан байна. Монгол Улс НҮБ-ын Арилжааны арбитрын загвар хуулийг нутагшуулж, 1958 оны Гадаадын арбитрын шийдвэрийг хүлээн зөвшөөрч, биелүүлэх тухай Нью-Йоркийн конвенцид нэгдсэнээр Монгол Улсын арбитрын шийдвэрийг дэлхийн 170 гаруй улсад хүлээн зөвшөөрч, биелүүлэх эрх зүйн орчин бүрдсэн талаар тэрбээр онцолсон юм.

Мөн 2025 оноос олон улсын маргаанд НҮБ-ын Арбитрын ажиллагааны дүрмийг хэрэглэх болсон нь олон улсын худалдаа, хөрөнгө оруулалтын харилцаанд маргааныг үр ашигтай шийдвэрлүүлэх, бизнес эрхлэгчдэд эрх зүйн хамгаалалт, итгэлцлийг нэмэгдүүлэхэд чухал ач холбогдолтойг С.Энхцэцэг хэлэв.

Хурлын үеэр Лондонгийн Queen Mary Их Сургуулийн 2025 оны “Олон улсын арбитрын судалгаа”-ны үр дүнг танилцуулж, судалгаанд оролцогчдын 87 хувь нь хил дамнасан маргааныг шийдвэрлэхдээ олон улсын арбитрыг сонгохоо илэрхийлсэн талаар онцолсон байна. Түүнчлэн байгаль орчин, хүний эрхтэй холбоотой асуудлууд арилжааны арбитрт нэмэгдэх хандлагатай байгаа нь шинэ төрлийн маргааныг эрх зүй, практикийн түвшинд авч үзэх шаардлагатайг харуулж буйг хэлэлцэв.

Мөн арбитрын шийдвэрийг хүчингүйд тооцуулах үндэслэлээр шүүхэд хандах хандлага, арбитрын шийдвэрийг хүлээн зөвшөөрүүлэх, саадгүй хэрэгжүүлэхэд анхаарах асуудал, арбитрын шийдвэрийг арбитрын байгууллага тодорхой хүрээнд хянах олон улсын туршлага, институтийн хяналт болон арбитрчийн хараат бус байдлын тэнцвэрийг хангах асуудлыг мэргэжлийн төлөөллүүд хэлэлцлээ.

Тус хуралд АНУ-ын Арилжааны эрх зүйн хөгжлийн хөтөлбөрийн хууль зүйн бодлогын зөвлөх Гришма Прадхан, Азийн хөгжлийн банкны Хууль, бодлогын шинэчлэлийн хөтөлбөрийн хуулийн зөвлөх Мария Сесилия Т. Сикангко, “Си Эм Эс” хуулийн фирмийн өмгөөлөгч, Монголын Олон Улсын Арбитрын арбитрч, доктор Шаравын Баяр, Монктон Чамберсийн өмгөөлөгч, Монголын Олон Улсын Арбитрын арбитрч Дрю Холинер, Эрхүүгийн Улсын Их Сургуулийн Хууль зүйн институтийн дэд профессор, доктор Александр Колосов, Францын Лиллийн их сургуулийн Хууль зүйн профессор, доктор Валид Бен Хамида, Токиогийн “Ди Эл Эй Пайпер” хуулийн фирмийн партнер, Монголын Олон Улсын Арбитрын арбитрч Тони Андриотис зэрэг Монгол болон олон улсын хуульч, арбитрч, судлаачид оролцож, туршлага, судалгаагаа хуваалцлаа.

Түүнчлэн Бээжингийн “Ди Эйч Эйч” хуулийн фирмийн ахлах партнер Лю Сен, “Пинсент Мэйсонс Эм Пиллей” хуулийн фирмийн хуульч Алис Вон, “Пи даблью Си”-ийн партнер Сэмми Лай, Хоган Ловеллс Кадвалейдерийн партнер Жеймс Кван зэрэг олон улсын хуулийн салбарын мэргэжилтнүүд илтгэл тавьж, олон улсын арбитрын практик, эрх зүйн шинэ чиг хандлагын талаар санал солилцов.

“Монголын Арбитрын өдөр – 2026” олон улсын хурал нь Монголын арбитрын салбарын мэргэжлийн чадавхыг бэхжүүлэх, олон улсын арбитрч, хуульч, судлаач, бизнесийн төлөөллүүдийн хамтын ажиллагааг өргөжүүлэх, олон улсын маргаан шийдвэрлэх эрх зүйн орчны хөгжлийг дэмжихэд чиглэсэн хэлэлцүүлгээр үргэлжилж, амжилттай өндөрлөв. Тус хурлыг Монголын Олон Улсын Арбитраас Азийн хөгжлийн банк, АНУ-ын Арилжааны эрх зүйн хөгжлийн хөтөлбөр болон Өмгөөллийн “Зуун эрхэс консалтинг” хуулийн фирмийн дэмжлэгтэйгээр зохион байгууллаа.